Ο πολικός στρόβιλος της στρατόσφαιρας έχει εισέλθει σε φάση έντονης διαταραχής σε ασυνήθιστα πρώιμο στάδιο της χειμερινής περιόδου, προκαλώντας το ενδιαφέρον των μετεωρολόγων. Όπως αναφέρει η μετεωρολογική ιστοσελίδα meteoweb.eu, καταγράφεται ισχυρή θέρμανση πάνω από την Αρκτική, με τον πολικό στρόβιλο να επιμηκύνεται και τον πυρήνα του να μετατοπίζεται προς τη βόρεια Σιβηρία.
Εάν οι δυτικοί άνεμοι στη στρατόσφαιρα αντιστραφούν στο επίπεδο των 10 hPa και στο γεωγραφικό πλάτος των 60 μοιρών βόρεια, τότε το φαινόμενο θα πληροί το ευρέως χρησιμοποιούμενο κριτήριο για ένα ισχυρό επεισόδιο αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης (SSW). Πρόκειται για ένα σημαντικό μετεωρολογικό όριο, το οποίο, ωστόσο, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα ακολουθήσουν παγετοί ή χιονοπτώσεις στην επιφάνεια της Γης. Η εξέλιξη εξαρτάται από το εάν και με ποιον τρόπο η διαταραχή θα μεταφερθεί προς την τροπόσφαιρα, αλλά και από τη διάταξη που θα αποκτήσει η ατμοσφαιρική κυκλοφορία.
Η αναφορά της ιστοσελίδας επισημαίνει ότι δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο το πιο γνωστό σενάριο, σύμφωνα με το οποίο ένα επεισόδιο αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης οδηγεί σε επίμονες αντικυκλωνικές πιέσεις πάνω από τη Γροιλανδία και σε αρνητική φάση του δείκτη NAO.
Αντίθετα, εκτιμά ότι η εξέλιξη μπορεί να συνδέεται με ένα καθεστώς επιμηκυμένου πολικού στροβίλου, στο οποίο οι επιπτώσεις θα κατανέμονται διαφορετικά μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Το ενδεχόμενο αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την εξέλιξη του καιρού στην ευρωπαϊκή ήπειρο, καθώς αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αλλαγών στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία προς το τέλος Νοεμβρίου και τις αρχές Δεκεμβρίου.
Τι συμβαίνει πάνω από την Αρκτική
Ο πολικός στρόβιλος είναι μια εκτεταμένη κυκλοφορία δυτικών ανέμων που σχηματίζεται στη στρατόσφαιρα κατά τη διάρκεια της ψυχρής περιόδου και συμβάλλει στον περιορισμό των ψυχρών αερίων μαζών στα μεγάλα γεωγραφικά πλάτη.
Όταν μεγάλα ατμοσφαιρικά κύματα, τα οποία δημιουργούνται στην τροπόσφαιρα, ανεβαίνουν προς τη στρατόσφαιρα, μπορούν να επιβραδύνουν, να παραμορφώσουν ή να μετατοπίσουν τον πολικό στρόβιλο. Στις εντονότερες περιπτώσεις, η στρατοσφαιρική θέρμανση συνοδεύεται από αντιστροφή των μέσων δυτικών ανέμων, στοιχείο που χρησιμοποιείται για την αναγνώριση ενός ισχυρού επεισοδίου αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης.
Το φαινόμενο ξεκινά πολύ ψηλά στην ατμόσφαιρα, ωστόσο μπορεί να επηρεάσει και την κυκλοφορία σε χαμηλότερα στρώματα, εφόσον η διαταραχή καταφέρει να μεταφερθεί προς την επιφάνεια.
Η πρώτη φάση της διαταραχής παρουσιάζει χαρακτηριστικά μετατοπισμένου πολικού στροβίλου, με τον κύριο πυρήνα του να βρίσκεται μακριά από τον Βόρειο Πόλο και τη ζώνη θέρμανσης να επεκτείνεται πάνω από την κεντρική Αρκτική.
Στη συνέχεια, ορισμένα προγνωστικά σενάρια υποδεικνύουν πιθανή αλλαγή στον προσανατολισμό του, από ένα επιμηκυμένο σχήμα με κατεύθυνση από τα δυτικά προς τα ανατολικά σε μια περισσότερο μεσημβρινή διάταξη. Αυτή η πιθανή μετάβαση προς έναν «επιμηκυμένο» πολικό στρόβιλο είναι που καθιστά ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα την εξέλιξη των επόμενων εβδομάδων.
Οι όροι «μετατοπισμένος», «επιμηκυμένος» και «διασπασμένος» περιγράφουν διαφορετικές καταστάσεις και δεν πρέπει να συγχέονται. Ένας επιμηκυμένος πολικός στρόβιλος μπορεί να εμφανίζει περισσότερα από ένα κέντρα ή λοβούς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει διαχωριστεί σε δύο ανεξάρτητους στροβίλους.
Αρνητικοί οι δείκτες AO και NAO, αλλά η κυκλοφορία παραμένει ευμετάβλητη
Στο πλαίσιο της ανάλυσης, ο δείκτης Αρκτικής Ταλάντωσης (AO) βρίσκεται σε αρνητική φάση, όπως και ο δείκτης Βόρειου Ατλαντικού (NAO).
Γενικά, η αρνητική φάση του AO συνδέεται με σχετικά υψηλότερες πιέσεις πάνω από την Αρκτική και λιγότερο συμπαγή ατμοσφαιρική κυκλοφορία στα μεγάλα γεωγραφικά πλάτη. Αντίστοιχα, η αρνητική φάση του NAO υποδηλώνει υψηλότερες πιέσεις στην περιοχή της Γροιλανδίας σε σύγκριση με τη ζώνη του υποτροπικού Ατλαντικού.
Οι δύο δείκτες βοηθούν στην ερμηνεία της ατμοσφαιρικής κατάστασης σε μεγάλο τμήμα του βόρειου ημισφαιρίου, χωρίς όμως να καθορίζουν από μόνοι τους τον καιρό σε κάθε περιοχή.
Οι ανωμαλίες της πίεσης πάνω από την Αρκτική και τη Γροιλανδία αναμένεται να παραμείνουν μικτές ή θετικές, με τους δείκτες AO και NAO να κινούνται μεταξύ αρνητικών και ουδέτερων τιμών.
Την ίδια ώρα, η κατανομή των υψηλών και χαμηλών πιέσεων ενδέχεται να μεταβληθεί αρκετές φορές. Η εικόνα που αποτυπώνεται στους χάρτες για μία εβδομάδα δεν είναι απαραίτητα αντιπροσωπευτική για την επόμενη ή για το δεύτερο μισό της περιόδου.
Ευρώπη: Πού εντοπίζονται οι πιθανές ψυχρές εισβολές
Για την Ευρώπη, η πρώτη φάση της περιόδου χαρακτηρίζεται από την παρουσία ενός πεδίου υψηλών πιέσεων μεταξύ Γροιλανδίας και Ηνωμένου Βασιλείου. Η συγκεκριμένη διάταξη ευνοεί την ανάπτυξη χαμηλών πιέσεων στη βόρεια Ευρώπη, την ώρα που στις νοτιότερες περιοχές η ατμοσφαιρική κυκλοφορία εμφανίζεται περισσότερο σταθερή.
Το θερμοκρασιακό σήμα, ωστόσο, δεν είναι ομοιόμορφο. Οι προβλέψεις δείχνουν θερμοκρασίες κοντά ή και χαμηλότερες από τα κανονικά επίπεδα σε ορισμένες περιοχές της βόρειας Ευρώπης, ενώ στα νότια οι συνθήκες ενδέχεται να είναι ηπιότερες.
Στα επόμενα στάδια, η επικράτηση των υψηλότερων θερμοκρασιών θα μπορούσε να επεκταθεί, χωρίς όμως να αποκλείεται η διατήρηση ψυχρότερων συνθηκών στη Σκανδιναβία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Για την Ελλάδα, η συγκεκριμένη εικόνα δεν παραπέμπει σε άμεση και οργανωμένη ψυχρή εισβολή. Η χώρα βρίσκεται στη νοτιοανατολική Ευρώπη, όπου η επίδραση των ατμοσφαιρικών διατάξεων της βόρειας και κεντρικής Ευρώπης δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε πτώση της θερμοκρασίας.
Το ενδιαφέρον για την ελληνική επικράτεια εντοπίζεται κυρίως στην πιθανότητα μεταβολής της γενικότερης κυκλοφορίας, εφόσον η διαταραχή του πολικού στροβίλου επηρεάσει την τροπόσφαιρα και επιτρέψει την ανάπτυξη αυλών χαμηλών πιέσεων προς την ανατολική Μεσόγειο.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να δημιουργήσει προϋποθέσεις για ψυχρότερες αέριες μάζες προς τα Βαλκάνια και τη χώρα μας. Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν ακόμη να προσδιοριστούν ούτε η πιθανότητα ούτε ο χρόνος μιας τέτοιας εξέλιξης.
Ευρασία: Τοπικές ψυχρές εξάρσεις και μεγάλες διαφορές
Ακόμη και στην Ασία, η εικόνα δεν παραπέμπει σε ένα ενιαίο κύμα ψύχους. Οι ανωμαλίες γεωδυναμικού ύψους που προβλέπονται γύρω από τη Θάλασσα του Μποφόρ και την κεντρική Αρκτική ευνοούν την ανάπτυξη χαμηλών πιέσεων στη βόρεια και δυτική Ασία, ενώ προς τις νότιες και ανατολικές περιοχές ενδέχεται να επικρατήσουν περισσότερο αντικυκλωνικές συνθήκες.
Σε μια κυρίως δυτική ατμοσφαιρική ροή, οι θερμοκρασίες θα μπορούσαν να παραμείνουν υψηλότερες από τα κανονικά επίπεδα σε μεγάλο μέρος της ηπείρου. Οι περιοχές που θα εκτεθούν περισσότερο στο ψύχος αναμένεται να είναι κυρίως η ανατολική Σιβηρία και, κατά διαστήματα, η νοτιοδυτική Ασία.
Αντίστοιχα ανομοιόμορφη θα είναι και η γεωγραφική κατανομή των χιονοπτώσεων. Οι χάρτες που υποδεικνύουν πιθανότητα νέων χιονοπτώσεων στη Σκανδιναβία, τη βορειοδυτική Ρωσία, τη Σιβηρία, τη βορειοανατολική Ασία και το Θιβετιανό Οροπέδιο.
Σε άλλες περιοχές, οι υψηλότερες θερμοκρασίες θα μπορούσαν να ευνοήσουν την τήξη του ήδη υπάρχοντος χιονιού. Στην επόμενη περίοδο, το σήμα των χιονοπτώσεων ενδέχεται να μετατοπιστεί και προς ορισμένες ορεινές περιοχές της Ευρώπης και της Ασίας.
Ελλάδα: Το ενδεχόμενο ψυχρής εισβολής παραμένει ανοιχτό
Για την Ελλάδα, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι απλώς η ένταση της στρατοσφαιρικής θέρμανσης, αλλά το εάν η διαταραχή θα καταφέρει να μεταβάλει ουσιαστικά την κυκλοφορία στα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας.
Μια επιμήκυνση του πολικού στροβίλου και η πιθανή κάθοδος των ατμοσφαιρικών ανωμαλιών προς την τροπόσφαιρα θα μπορούσαν να ευνοήσουν πιο έντονα μεσημβρινή κυκλοφορία. Αυτό σημαίνει ότι οι αυλώνες χαμηλών πιέσεων θα μπορούσαν να κινηθούν νοτιότερα, δημιουργώντας προϋποθέσεις για μεταφορά ψυχρότερων αερίων μαζών προς τα Βαλκάνια και την ανατολική Μεσόγειο.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Ελλάδα θα μπορούσε να επηρεαστεί από ψυχρότερες αέριες μάζες, με πιθανή πτώση της θερμοκρασίας και αυξημένη πιθανότητα χειμερινών φαινομένων, ανάλογα με τη θέση των βαρομετρικών συστημάτων και την κατεύθυνση των ανέμων.
Ωστόσο, είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή τεκμηριωμένη πρόγνωση για χιονοπτώσεις ή ισχυρή ψυχρή εισβολή στην Ελλάδα. Η γενική διαταραχή του πολικού στροβίλου δεν αρκεί για να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για τον καιρό στη χώρα μας.
Το επόμενο διάστημα θα έχει σημασία να διαπιστωθεί εάν θα δημιουργηθεί ευνοϊκή διάταξη υψηλών πιέσεων στη βόρεια και βορειοανατολική Ευρώπη, η οποία θα μπορούσε να επιτρέψει την κίνηση ψυχρότερων αερίων μαζών προς τα νότια και τη νοτιοανατολική Ευρώπη.
Ο ρόλος της στρατοσφαιρικής θέρμανσης και ο χρόνος μέχρι να επηρεαστεί η επιφάνεια
Μετά από ένα επεισόδιο αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης, η ατμοσφαιρική απόκριση μπορεί να είναι άμεση σε ορισμένες περιοχές και καθυστερημένη σε άλλες.
Οι ανωμαλίες της στρατοσφαιρικής κυκλοφορίας είναι δυνατόν να κατέλθουν σταδιακά προς τα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας. Ωστόσο, αυτή η διαδικασία δεν είναι δεδομένη ούτε πραγματοποιείται πάντοτε με την ίδια ταχύτητα.
Κατά μέσο όρο, οι επιπτώσεις μπορούν να συμβάλουν σε μια πιο κυματιστή διαδρομή του αεροχειμάρρου, με περισσότερο επίμονες εξάρσεις υψηλών πιέσεων και αυλώνες χαμηλών πιέσεων. Σε ορισμένες περιοχές αυτό αυξάνει την πιθανότητα ψυχρών συνθηκών, ενώ σε άλλες μπορεί να ευνοήσει ηπιότερο καιρό.
Κατά την εκτίμησή του, η εμφάνιση ενός σαφέστερου σήματος αυτής της διαδικασίας θα βοηθούσε να διαπιστωθεί εάν η στρατοσφαιρική διαταραχή θα συνεχίσει να επηρεάζει την τροποσφαιρική κυκλοφορία.
Προς το παρόν, πάντως, δεν θεωρεί ότι υπάρχουν αρκετά σαφείς ενδείξεις ώστε να μετατραπεί το ενδεχόμενο μιας σημαντικής αλλαγής στην κυκλοφορία σε αξιόπιστη πρόγνωση.
Ένα ακόμη πιθανό σενάριο είναι, μετά την περίοδο έντονης διαταραχής, ο πολικός στρόβιλος να ανασυγκροτηθεί και να ενισχυθεί ξανά.
Η επιστροφή των υψηλών πιέσεων στην περιοχή μεταξύ Ουραλίων και Σιβηρίας θα μπορούσε να ευνοήσει μια νέα διαταραχή αργότερα. Και αυτό, όμως, παραμένει ένα ενδεχόμενο που θα πρέπει να επιβεβαιωθεί από τα επόμενα προγνωστικά δεδομένα.
Ελ Νίνιο και πολικός στρόβιλος: Δύο παράγοντες που επηρεάζουν την κυκλοφορία
Η εξέλιξη αυτή καταγράφεται σε μια περίοδο ισχυρού επεισοδίου Ελ Νίνιο, με τις θερμοκρασίες στην επιφάνεια του ισημερινού Ειρηνικού να βρίσκονται σημαντικά υψηλότερα από τα κανονικά επίπεδα.
Το Ελ Νίνιο μπορεί να επηρεάσει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία σε εποχική κλίμακα και να αυξήσει την πιθανότητα εμφάνισης συγκεκριμένων επαναλαμβανόμενων μοτίβων. Δεν καθορίζει, όμως, από μόνο του τον καιρό σε κάθε περιοχή ούτε εξουδετερώνει την επίδραση άλλων ατμοσφαιρικών παραγόντων.
Το φαινόμενο θα μπορούσε να ευνοήσει έναν ηπιότερο χειμώνα σε αρκετές περιοχές του πλανήτη, ενώ η διαταραχή του πολικού στροβίλου ενδέχεται προσωρινά να μεταβάλει αυτή την τάση.
Στους παράγοντες που εξετάζονται περιλαμβάνονται επίσης οι ανωμαλίες στην έκταση του θαλάσσιου πάγου της Αρκτικής, ιδιαίτερα η σχετικά περιορισμένη παρουσία του στις θάλασσες Μπάρεντς και Κάρα, καθώς και η δραστηριότητα της ταλάντωσης Μάντεν-Τζούλιαν, η οποία μπορεί να επηρεάσει την κατανομή των τροπικών πιέσεων και την κυκλοφορία στα μέσα γεωγραφικά πλάτη.
Τι πρέπει να περιμένουμε για τον χειμώνα
Η προσοχή παραμένει απαραίτητη, καθώς ένα ισχυρό επεισόδιο αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα πιο κυματιστής ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας και ψυχρών επεισοδίων, χωρίς να προσδιορίζει με ακρίβεια πού, πότε και με ποια ένταση θα εκδηλωθούν.
Το γεγονός ότι η διαταραχή εμφανίζεται τόσο νωρίς μέσα στη σεζόν καθιστά ακόμη δυσκολότερη την αξιοποίηση ιστορικών αναλογιών. Τα διαθέσιμα αντίστοιχα περιστατικά είναι περιορισμένα, ενώ οι αρχικές συνθήκες, όπως η διαθεσιμότητα ψυχρών αερίων μαζών στα μεγάλα γεωγραφικά πλάτη, διαφέρουν από χρονιά σε χρονιά.
Ο πολικός στρόβιλος ενδέχεται να περάσει από μια φάση έντονης διαταραχής σε μια περισσότερο επιμηκυμένη διάταξη, με πιθανές επιπτώσεις στην κυκλοφορία της Ευρώπης προς το τέλος Νοεμβρίου και τις αρχές Δεκεμβρίου.
Για την Ελλάδα, το ενδιαφέρον θα επικεντρωθεί στο εάν οι μεταβολές αυτές θα ευνοήσουν την κάθοδο ψυχρότερων αερίων μαζών προς τα Βαλκάνια και την ανατολική Μεσόγειο.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η επιβεβαίωση της καθόδου των ατμοσφαιρικών ανωμαλιών προς την τροπόσφαιρα και η δημιουργία μιας διάταξης που θα μπορεί πραγματικά να μεταφέρει ψυχρό αέρα νοτιότερα. Μέχρι τότε, η στρατοσφαιρική θέρμανση κάνει την εξέλιξη του καιρού ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, χωρίς όμως να αποτελεί από μόνη της προαναγγελία ενός ισχυρού χειμώνα στην Ελλάδα.
Πηγή: https://www.newsbomb.gr
