Σε άρθρο του στη Ναυτεμπορική, ο Πρόεδρος της ΕΣΕΕ, Σταύρος Καφούνης, αναδεικνύει τις πολλαπλές πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι πολύ μικρές και μικρές εμπορικές επιχειρήσεις, από τη στασιμότητα των πωλήσεων και την περιορισμένη ρευστότητα έως το αυξημένο λειτουργικό κόστος και τις δυσκολίες χρηματοδότησης. Με βάση τα ευρήματα της Ετήσιας Έκθεσης Ελληνικού Εμπορίου 2025, επισημαίνει ότι το ελληνικό εμπόριο κινείται πλέον με δύο ταχύτητες, θέτοντας στο επίκεντρο το κρίσιμο ζήτημα της βιωσιμότητας των μικρών επιχειρήσεων.
Πολλαπλή απειλή για τη μικρή εμπορική επιχείρηση
Οι πολύ μικρές και μικρές εμπορικές επιχειρήσεις δεν διανύουν απλώς μια ακόμη «δύσκολη χρονιά». Βρίσκονται αντιμέτωπες με μια κρίση πολλαπλών επιπέδων, η οποία ξεκινά από τα έσοδα, περνά στη ρευστότητα και στο κόστος λειτουργίας, φθάνει στη χρηματοδότηση και καταλήγει να θέτει υπό αμφισβήτηση την ίδια τη βιωσιμότητά τους. Άλλωστε, η Ετήσια Έκθεση Ελληνικού Εμπορίου 2025 της ΕΣΕΕ είχε καταγράψει με σαφήνεια μια αντίφαση που κινδυνεύει να μετατραπεί σε δομικό στοιχείο του κλάδου του εμπορίου. Συνολικά, για το 2025 το εμπόριο εμφάνισε οριακή αύξηση του κύκλου εργασιών του. Ο μέσος όρος, όμως, κρύβει περισσότερα απ’ όσα δείχνει. Πίσω του, ένα μεγάλο μέρος των μικρών επιχειρήσεων βλέπει τις πωλήσεις του να μένουν στάσιμες ή να υποχωρούν. Το ελληνικό εμπόριο κινείται πλέον με δύο ταχύτητες: οι μεγάλοι παίκτες απορροφούν την όποια αύξηση, η οποία δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλη, ενώ οι μικροί καλούνται να επιβιώσουν σε μια αγορά που, γι’ αυτούς, συρρικνώνεται.
Το 2025, περίπου το 35% των μικρών εμπορικών επιχειρήσεων κατέγραψε μείωση του κύκλου εργασιών και το 39% στασιμότητα. Με άλλα λόγια, σχεδόν τρεις στις τέσσερις μικρές επιχειρήσεις δεν προχώρησαν μπροστά και αυτό σε μια χρονιά κατά την οποία, όπως θα φανεί παρακάτω, το κόστος τους αυξήθηκε σχεδόν καθολικά. Η εξήγηση βρίσκεται στο πορτοφόλι του καταναλωτή. Η ακρίβεια στα τρόφιμα, στην ενέργεια και στη στέγαση απορροφά ολοένα μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού και αφήνει ελάχιστο περιθώριο για αγορές πέρα από τα απολύτως αναγκαία. Άλλωστε τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ είναι αποκαλυπτικά: η πραγματική απώλεια αγοραστικής δύναμης είναι μεγάλη.
Εξίσου σημαντική είναι η αλλαγή στη σύνθεση της δαπάνης. Οι καταναλωτές δεν ξοδεύουν απλώς λιγότερα, ξοδεύουν διαφορετικά, μετατοπίζοντας πόρους προς τις βασικές ανάγκες και μακριά από τους κλάδους στους οποίους δραστηριοποιείται κατεξοχήν το μικρό λιανικό εμπόριο: την ένδυση, την υπόδηση, τα διαρκή καταναλωτικά αγαθά. Η πίεση στον τζίρο των μικρών καταστημάτων δεν είναι, επομένως, παροδική αλλά είναι αποτέλεσμα μιας βαθύτερης αναδιάρθρωσης της κατανάλωσης. Την ίδια ώρα, η άλλη πλευρά του λογαριασμού κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Ενοίκια, ηλεκτρικό ρεύμα, ασφαλιστικές εισφορές, φόροι, μισθοδοσία, μεταφορικά και κόστος προμήθειας εμπορευμάτων αυξάνονται, ενώ τα έσοδα μένουν στάσιμα ή μειώνονται. Η ψαλίδα ανοίγει και από τις δύο πλευρές συμπιέζοντας τα περιθώρια κέρδους μέχρι εξαντλήσεως.
Οι έρευνες της ΕΣΕΕ δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνείας. Το 98% των επιχειρήσεων δηλώνει αυξήσεις στις τιμές αγοράς των εμπορευμάτων από τους προμηθευτές και το 92% αύξηση στον λογαριασμό ενέργειας. Πρόκειται για πιέσεις σχεδόν καθολικές, που αφορούν το σύνολο του κλάδου. Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές: το 24% των επιχειρήσεων έχει ληξιπρόθεσμες οφειλές προς προμηθευτές και το 23% οφειλές προς την εφορία. Σχεδόν μία στις τέσσερις μικρές επιχειρήσεις έχει, δηλαδή, περάσει ήδη από τη δυσκολία στην υπερημερία. Σε αυτά προστίθεται ένα πρόβλημα που σπάνια συζητείται δημόσια: τα απούλητα αποθέματα. Κάθε εμπόρευμα που μένει στο ράφι είναι κεφάλαιο δεσμευμένο, που δεν μπορεί να καλύψει ούτε το ενοίκιο, ούτε τη μισθοδοσία, ούτε την επόμενη παραγγελία. Η υποτονική κατανάλωση μετατρέπεται έτσι ευθέως σε έλλειψη ρευστότητας. Εκεί όπου μια υγιής οικονομία θα έπρεπε να προσφέρει διέξοδο, δηλαδή στον τραπεζικό δανεισμό, η μικρή εμπορική επιχείρηση βρίσκει κλειστές πόρτες, αφού μόλις το 9% αξιοποιεί τραπεζικό δανεισμό, ενώ το 17% καταφεύγει σε χρήματα συγγενών. Το συμπέρασμα είναι αμείλικτο: η λειτουργία και η επιβίωση χιλιάδων επιχειρήσεων εξαρτώνται από τις αποταμιεύσεις του εμπόρου και της οικογένειάς του. Το επιχειρηματικό ρίσκο έχει μεταφερθεί ολόκληρο στην οικογένεια. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στο σήμερα. Χωρίς πρόσβαση σε χρηματοδότηση, η επιχείρηση όχι μόνο καλύπτει με δυσκολία τις τρέχουσες ανάγκες της, αλλά στερείται και τη δυνατότητα να επενδύσει, να εκσυγχρονιστεί και να προσαρμοστεί σε μια αγορά που αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς.
Και η αγορά πράγματι αλλάζει. Οι μικρές επιχειρήσεις έχουν να αντιμετωπίσουν και την πρόκληση των ψηφιακών πλατφορμών η οποία εμφανίζεται πλέον με αξιοσημείωτη ένταση. Για τον λόγο αυτό θεωρώ πως ο ψηφιακός μετασχηματισμός είναι αναγκαιότητα, όχι επιλογή. Απαιτεί όμως επενδύσεις σε τεχνολογία, σε ανθρώπινο δυναμικό και σε νέες μορφές οργάνωσης. Εδώ ακριβώς εντοπίζεται ο φαύλος κύκλος της σημερινής συγκυρίας: η μικρή επιχείρηση πρέπει να εκσυγχρονιστεί για να παραμείνει ανταγωνιστική, αλλά η έλλειψη ρευστότητας και χρηματοδότησης της στερεί τα μέσα για να το πράξει. Όσο ο κύκλος αυτός δεν σπάει, η απόσταση από τους μεγάλους θα μεγαλώνει. Οι μικρές εμπορικές επιχειρήσεις αποτελούν τον ιστό της οικονομικής και κοινωνικής ζωής των πόλεων. Στηρίζουν την απασχόληση, κρατούν ζωντανά τα εμπορικά κέντρα και τροφοδοτούν με δραστηριότητα τις τοπικές κοινωνίες. Κάθε κατάστημα που κατεβάζει ρολά δεν είναι μόνο μια επιχείρηση που χάνεται. Είναι θέσεις εργασίας που χάνονται, ένα ακόμη άδειο ακίνητο, ένας εμπορικός δρόμος που υποβαθμίζεται, μια τοπική οικονομία που αποδυναμώνεται. Γι’ αυτό και η προστασία της μικρής επιχειρηματικότητας δεν αποτελεί κλαδικό αίτημα· είναι ζήτημα οικονομικής και κοινωνικής συνοχής.
Η κρίση των μικρών εμπορικών επιχειρήσεων δεν είναι μια συγκυριακή δυσκολία που θα ξεπεραστεί από μόνη της. Είναι μια διαρθρωτική απειλή για ένα κρίσιμο τμήμα της ελληνικής επιχειρηματικότητας. Η συρρίκνωση της κατανάλωσης, οι αυξανόμενες υποχρεώσεις, η ασφυκτική χρηματοδότηση και οι νέες ανταγωνιστικές πιέσεις συνθέτουν ένα περιβάλλον διαρκούς αβεβαιότητας. Και το παράδοξο είναι εμφανές: ζητούμε από τις μικρές επιχειρήσεις να επενδύσουν στο αύριο, τη στιγμή που παλεύουν καθημερινά για να εξασφαλίσουν το σήμερα.
Το μικρό και μεσαίο εμπόριο, το οποίο έχω τη μεγάλη τιμή και τη χαρά να εκπροσωπώ, δεν ζητά προνόμια. Ζητά ίσους όρους ανταγωνισμού, δίκαιη φορολογική μεταχείριση και πραγματικές δυνατότητες ανάπτυξης. Η στήριξή του είναι ταυτόχρονα στήριξη της απασχόλησης, της κοινωνικής συνοχής και της ζωής των πόλεων μας. Χωρίς βιώσιμες μικρές εμπορικές επιχειρήσεις δεν υπάρχουν ζωντανές τοπικές αγορές. Και χωρίς ζωντανές αγορές, δεν υπάρχουν ζωντανές πόλεις.






