Η 5η Οκτωβρίου έχει ανακηρυχθεί, λέει, Παγκόσμια Ημέρα των Εκπαιδευτικών. Διότι ως γνωστόν, η ανθρωπότητα τρέφει μια απέραντη στοργή για τις «παγκόσμιες ημέρες» — είναι ο πιο ανώδυνος, ο πιο ανέξοδος τρόπος να ξεπλένουμε τις συλλογικές μας ενοχές, πετώντας μια γιορτή στο καλεντάρι, βγάζοντας κι έναν λόγο γεμάτο βερμπαλισμούς για το «λειτούργημα» του δασκάλου, πριν επιστρέψουμε κανονικότατα στη γνωστή, λαμπρή μας βαρβαρότητα.

Αν κοιτάξει κανείς τη θεμελιώδη αλήθεια του πράγματος, ο δάσκαλος είναι ο πιο επικίνδυνος άνθρωπος για κάθε εξουσία, διότι η πραγματική του δουλειά —όχι αυτή που περιγράφουν τα αναλυτικά προγράμματα του Υπουργείου— είναι να μαθαίνει στα παιδιά να σκέφτονται, και μια κοινωνία που σκέφτεται αποτελεί τον απόλυτο εφιάλτη κάθε γραφειοκράτη, κάθε πολιτικάντη και κάθε εμπόρου της ελπίδας.

Στον λεγόμενο «αναπτυγμένο» δυτικό κόσμο, ο εκπαιδευτικός μετατράπηκε σε έναν τεχνοκράτη-διεκπεραιωτή, φορτωμένο με αξιολογήσεις, δείκτες αποδοτικότητας και γραφειοκρατία, όπου δεν του ζητούν να διαμορφώσει ελεύθερες προσωπικότητες, αλλά να παράγει εξειδικευμένο προσωπικό για την αγορά εργασίας. Στις δε φτωχότερες γωνιές του πλανήτη, η γνώση παραμένει αδιανόητη πολυτέλεια και ο δάσκαλος ένας εξαθλιωμένος ήρωας που προσπαθεί να διδάξει σε παιδιά που λιμοκτονούν.

Εδώ όμως, στην ελληνορθόδοξη μητέρα πατρίδα, καταφέρνουμε πάντα να πρωτοτυπούμε, αφού ενώ διατυμπανίζουμε τη λατρεία μας για την παιδειομάθεια, αντιμετωπίζουμε τον εκπαιδευτικό με ένα μίγμα υποκριτικής ευσέβειας και απόλυτης περιφρόνησης. Έχουμε εφεύρει την παγκόσμια πρωτοτυπία να κρατάμε χιλιάδες ανθρώπους σε μια διαρκή ομηρία ως περιπλανώμενους αναπληρωτές, που κάθε Σεπτέμβρη φτιάχνουν βαλίτσες για τα νησιά ψάχνοντας σπίτι με ενοίκια που καταβροχθίζουν όλο τους τον μισθό-φιλοδώρημα, για να απολυθούν ξανά το καλοκαίρι.

Απαιτούμε από τον δάσκαλο να είναι παιδαγωγός, ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός, φύλακας και καθαριστής, αμείβοντάς τον με ψίχουλα και αναγκάζοντας την ελληνική οικογένεια να ματώνει οικονομικά στα φροντιστήρια, μετατρέποντας την εκπαίδευση σε καθαρό εμπόρευμα.

Κι όμως, μέσα σε αυτό το θεσμικό αλαλούμ, συμβαίνει το πραγματικό θαύμα. Οι εκπαιδευτικοί αντέχουν. Και όχι απλώς αντέχουν, αλλά επιτελούν μια πράξη καθημερινής αντίστασης. Είναι αυτοί οι ρομαντικοί «παράφρονες» που βάζουν από την τσέπη τους για να αγοράσουν μαρκαδόρους και φωτοτυπίες, που μένουν μετά το κουδούνι για να ακούσουν το πρόβλημα ενός εφήβου, που κρατούν τη σπίθα της κριτικής σκέψης ζωντανή μέσα σε παγωμένες αίθουσες. Αξίζει κάθε έπαινος σε αυτούς τους αθόρυβους στυλοβάτες, γιατί κρατούν στις πλάτες τους ολόκληρο το οικοδόμημα της κοινωνίας χωρίς να περιμένουν κανένα παράσημο από το κράτος.

Όσο λοιπόν οι Υπουργοί βγάζουν πύρινους λόγους για τη σπουδαιότητα του λειτουργήματος, η πραγματικότητα παραμένει αμείλικτη: η ποιότητα μιας κοινωνίας φαίνεται από τον τρόπο που μεταχειρίζεται τους δασκάλους της, κι όσο συμβιβαζόμαστε με τον εξευτελισμό των ανθρώπων που κρατούν το μέλλον στα χέρια τους, τόσο θα συνεχίζουμε να παράγουμε υπάκουους καταναλωτές αντί για ελεύθερους πολίτες, γιορτάζοντας μια μέρα αφιερωμένη σε αυτούς τους λίγους και επίμονους που αντέχουν ακόμα να διδάσκουν σε μια χώρα που αρνείται συστηματικά να μάθει.