Στις ανθρώπινες σχέσεις, το πιο βαθύ ρήγμα δεν προκαλείται από τη σύγκρουση, αλλά από την αποφυγή της ευθύνης. Όχι της εξωτερικής , της εσωτερικής. Εκείνης που απαιτεί να δούμε τι μας ανήκει πριν δείξουμε τι μας πληγώνει.

Όταν ο άνθρωπος δεν αντέχει αυτό που νιώθει, αυτό που φοβάται ή αυτό που αρχίζει να υποψιάζεται για τον εαυτό του, αναζητά συχνά έναν άλλον για να τοποθετήσει εκεί το βάρος. Έτσι, η σχέση παύει να είναι χώρος συνάντησης και γίνεται χώρος άμυνας.

Δεν απομακρυνόμαστε επειδή πονάμε απομακρυνόμαστε επειδή δεν αντέχουμε να κοιτάξουμε από πού προέρχεται ο πόνος.

 Η προβολή ως ψυχική στρατηγική

Η προβολή δεν είναι εξαπάτηση. Είναι προστασία. Ένας ασυνείδητος τρόπος του εγώ να διατηρήσει μια εικόνα εαυτού που δεν έχει ακόμη τη δύναμη να αμφισβητήσει. Ό,τι δεν χωρά μέσα μας, τοποθετείται έξω  συνήθως πάνω σε κάποιον που είναι κοντά.

Όσο πιο άκαμπτη είναι η ανάγκη να «είμαι εντάξει», τόσο πιο έντονη γίνεται η ανάγκη να «φταις εσύ».

Η προβολή δεν λέει ποιος είναι ο άλλος. Λέει ποιο κομμάτι μας δεν έχουμε ακόμα το θάρρος να αναλάβουμε.

 Το αφήγημα της μονομερούς ευθύνης

Σε πολλές ρήξεις, δημιουργείται ένα αφήγημα απόλυτης ευθύνης, κάποιος φταίει, κάποιος αδικείται και κάποιος έχει δίκιο. Το αφήγημα αυτό προσφέρει ανακούφιση. Δίνει σχήμα στο χάος και απαλλάσσει από την αβεβαιότητα. Ο άνθρωπος δεν αντέχει το χάος. Η αβεβαιότητα, η αμφισημία και το «δεν ξέρω ποιος φταίει» δημιουργούν έντονο άγχος, γιατί απειλούν την εικόνα που έχει για τον εαυτό του και για τον κόσμο. Ο ψυχισμός αναζητά επειγόντως νόημα και δομή.

Όμως κάθε αφήγημα που αποκλείει την αυτοπαρατήρηση είναι από τη φύση του ατελές. Η ευθύνη δεν εξαφανίζεται όταν δεν την κοιτάμε απλώς μεταμφιέζεται σε βεβαιότητα. Στην πραγματικότητα, όμως, οι περισσότερες ρήξεις δεν ανήκουν στη σφαίρα του «δικαίου», αλλά της ασυμφωνίας, της διαφορετικής ωριμότητας, των ασύμπτωτων αναγκών. Εκεί δεν υπάρχουν ένοχοι  υπάρχουν όρια που δεν συναντήθηκαν.

Η ανάγκη για απόλυτο δίκιο γεννιέται εκεί όπου η αμφιβολία βιώνεται ως απειλή.

 Η εικόνα ως υποκατάστατο σύνδεσης

Στο σύγχρονο πλαίσιο, η εικόνα είτε ψηφιακή είτε κοινωνική  έχει αναλάβει έναν ρόλο που παλιότερα ανήκε στη σχέση ρυθμίζει την αξία, την αποδοχή, την αίσθηση του «είμαι αρκετός/ή». Η προσοχή μετριέται, η ανταπόκριση αξιολογείται, η παρουσία αντικαθίσταται.

Όταν η εικόνα γίνεται ο κύριος τρόπος επιβεβαίωσης, η σχέση μετατρέπεται σε μηχανισμό απόκρισης. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν συναντιόμαστε, αλλά αν ανταποκρινόμαστε.

Όταν η σύνδεση χρειάζεται απόδειξη, έχει ήδη αρχίσει να αποδυναμώνεται.

 Η σιωπηλή συρρίκνωση της οικειότητας

Η οικειότητα απαιτεί αποδοχή. Να μείνουμε παρόντες όταν ο άλλος δεν μας επιβεβαιώνει, όταν μας μπερδεύει ή όταν μας εκθέτει. Όταν αυτό γίνεται δύσκολο, η σχέση συχνά «μικραίνει» για να γίνει διαχειρίσιμη.

Λιγότερη έκθεση. Περισσότερη ασφάλεια. Λιγότερη αλήθεια.

Αυτή η μετατόπιση σπάνια αναγνωρίζεται ως απώλεια. Συχνά βαφτίζεται ωριμότητα, ρεαλισμός ή αλλαγή φάσης.

Μια σχέση μπορεί να συνεχίζεται και ταυτόχρονα να έχει πάψει να χωρά τους ανθρώπους της.

Η παγίδα της πλήρους κατανόησης

Συχνά πιστεύουμε ότι για να αποχωρήσουμε από μια σχέση πρέπει πρώτα να την κατανοήσουμε πλήρως. Να εξηγήσουμε τον άλλον, να βρούμε τα αίτια, να κλείσουμε όλους τους λογαριασμούς.

Στην πράξη, αυτή η ανάγκη συχνά καθυστερεί την αποδέσμευση. Η κατανόηση μπορεί να φωτίζει, αλλά δεν είναι προϋπόθεση προστασίας.

Δεν χρειάζεται να καταλάβεις τα πάντα για να καταλάβεις ότι κάτι δεν σου κάνει.

 Η ωριμότητα της αποχώρησης

Η συναισθηματική ωριμότητα δεν μετριέται από το πόσα αντέχουμε, αλλά από το πότε επιλέγουμε να μη συνεχίσουμε. Από τη διάκριση ανάμεσα στην προσπάθεια και την αυτοακύρωση.

Η αποχώρηση, όταν γίνεται χωρίς επίθεση και χωρίς ανάγκη ηθικής υπεροχής, δεν είναι εγκατάλειψη. Είναι όριο.

Η αποχώρηση δεν είναι ήττα της σχέσης  είναι σεβασμός προς τον εαυτό.

 Εσωτερική δικαίωση

Το ζητούμενο δεν είναι να αναγνωριστείς από τον άλλον, αλλά να μπορείς να σταθείς ήρεμα μέσα στην επιλογή σου. Χωρίς την ανάγκη να πείσεις, να εξηγήσεις ή να δικαιωθείς.

Η μεγαλύτερη ωριμότητα είναι να μη χρειάζεσαι επιβεβαίωση για μια αλήθεια που έχεις ήδη αποδεχτεί.

Στο τέλος, η συναισθηματική ευθύνη δεν σε αφήνει μόνο/η σε επανασυνδέει. Όχι απαραίτητα με τον άλλον, αλλά με τον εαυτό σου σε μια πιο αληθινή εκδοχή του. Εκείνη που δεν χρειάζεται να αποδεικνύει, να εξηγεί ή να κρατά ισορροπίες για να αγαπηθεί.

Υπάρχει μια στιγμή  σχεδόν αθόρυβη όπου συνειδητοποιείς ότι η ένταση έφυγε. Όχι επειδή λύθηκαν όλα, αλλά επειδή σταμάτησες να παλεύεις με αυτό που δεν μπορούσε να γίνει αλλιώς. Και τότε, για πρώτη φορά, ανασαίνεις χωρίς να περιμένεις κάτι από κανέναν.

Η γαλήνη δεν έρχεται όταν διορθωθούν οι σχέσεις έρχεται όταν σταματάς να χάνεσαι μέσα τους.

Δεν είναι ότι ο πόνος εξαφανίζεται. Είναι ότι παύει να σε ορίζει. Παύει να σε σπρώχνει σε ρόλους που δεν σου ταιριάζουν και σε σιωπές που δεν σε εκφράζουν. Αυτό που μένει είναι χώρος. Και μέσα σε αυτόν τον χώρο, ξαναχτίζεται κάτι απλό αλλά ουσιαστικό η εμπιστοσύνη στον εαυτό.

Όταν αναλαμβάνεις τη συναισθηματική σου ευθύνη, δεν κλείνεις την καρδιά σου , της δίνεις σωστή κατεύθυνση . Και τότε η σχέση μπορεί  και να σωθεί  όχι επειδή αναγκάζεις τον άλλο, αλλά επειδή αλλάζει η παρουσία σου μέσα σε αυτήν. Η αυθεντικότητα σου γίνεται το νέο θεμέλιο.

Και κάπως έτσι, χωρίς δραματικές κορυφώσεις, έρχεται μια βαθιά αίσθηση πληρότητας. Όχι σαν επιβεβαίωση, αλλά σαν επιστροφή. Στο σώμα σου. Στη φωνή σου. Στην αίσθηση ότι μπορείς να είσαι σε σχέση χωρίς να μικραίνεις. Ότι μπορεί να υπάρξει χώρος για όλους, χωρίς θυσίες στον εαυτό σου.

Η σχέση δεν χάνεται όταν αναλαμβάνεις την ευθύνη σου. Αντίθετα, σώζεται όταν σταματάς να χάνεσαι μέσα της και αφήνεις τον άλλον και τον εαυτό σου να υπάρξουν αληθινά.

Η αγάπη βρίσκει ξανά τον δρόμο όταν δεν κρύβεσαι από τον εαυτό σου .

Λίλα  Κακαλέτρη Φιλόλογος με πιστοποιητικό στην Δικαστική Ψυχολογία