Νοεμβρίου 16, 2026

Γράφει η Μ. Σπυριδάκου: Η αφανής φτώχεια των ελαιοπαραγωγών και η εμφανής ανεπάρκεια της πολιτικής ηγεσίας

Τα τελευταία χρόνια, μεγάλη επιτυχία σημείωσε η τηλεοπτική σειρά «Η Γη της Ελιάς». Η πραγματικότητα, ωστόσο, στις ελαιοπαραγωγικές περιοχές της Ελλάδας απέχει πολύ από τη λαμπερή εικόνα των μεγαλοϊδιοκτητών που προβάλλεται στις οθόνες μας.

Θα έλεγε μάλιστα κανείς ότι η τηλεοπτική εκπομπή που αντικατοπτρίζει περισσότερο τη σημερινή πραγματικότητα είναι το "Survivor". Μόνο που ο αγώνας επιβίωσης δεν διαδραματίζεται στις ζούγκλες και στις τροπικές παραλίες του Αγίου Δομινίκου, αλλά στους ελαιώνες της Πελοποννήσου, της Κρήτης και των νησιών μας.

Παρά τον χαρακτηρισμό του ελαιολάδου ως «υγρού χρυσού», οι μικρομεσαίοι παραγωγοί βιώνουν μια ολοένα εντονότερη οικονομική ασφυξία. Η πτώση των τιμών παραγωγού, σε συνδυασμό με την εκτόξευση του κόστους καλλιέργειας και συγκομιδής, έχει μετατρέψει την ελαιοκομία από βασική πηγή εισοδήματος σε έναν διαρκή αγώνα επιβίωσης.

Το πρόβλημα βρίσκεται κυρίως στην ασφυκτική σχέση κόστους και τιμής. Ενώ οι καταναλωτές εξακολουθούν να πληρώνουν ακριβά το ελαιόλαδο στο ράφι, οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν μεγάλες διακυμάνσεις στις τιμές που εισπράττουν. Την ίδια στιγμή, εργατικά χέρια, καύσιμα, λιπάσματα, φυτοφάρμακα και ηλεκτρική ενέργεια για άρδευση επιβαρύνουν δυσανάλογα το κόστος παραγωγής.

Όταν η τιμή του προϊόντος υποχωρεί κάτω από τα 4 ευρώ το κιλό, για πολλούς παραγωγούς το περιθώριο κέρδους εξαφανίζεται. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που εργάζονται ουσιαστικά για να συντηρούν τις περιουσίες τους, αναζητώντας παράλληλα δεύτερη απασχόληση για να εξασφαλίσουν τα προς το ζην.

Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η κλιματική κρίση προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας: παρατεταμένη ανομβρία, ασυνήθιστα θερμοί χειμώνες, χαλαζοπτώσεις και παγετοί μπορούν να ανατρέψουν μέσα σε μία χρονιά κάθε οικονομικό προγραμματισμό. Ο παραγωγός δεν γνωρίζει πλέον ούτε πόσο θα παράγει ούτε πόσο θα πουλήσει.

Από τον «υγρό χρυσό» στην οικονομική απαξίωση

Ας συγκρίνουμε την αγοραστική αξία του ελαιολάδου σήμερα με εκείνη προηγούμενων δεκαετιών.

Στα τέλη της δεκαετίας του '90, με την αξία ενός λίτρου λαδιού ο παραγωγός μπορούσε να αγοράσει περίπου 5-6 λίτρα βενζίνης. Σήμερα, με τιμή παραγωγού 3,5-4 ευρώ το κιλό, αγοράζει περίπου δύο.

Τότε, με ένα κιλό λάδι μπορούσε να πληρώσει πέντε καφέδες στο χέρι. Σήμερα, μετά βίας ενάμιση. Αν ο παραγωγός από το Φοινίκι Λακωνίας αποφασίσει να απολαύσει έναν καφέ στο Κάστρο της Μονεμβασιάς, ίσως χρειαστεί να διαθέσει σχεδόν την αξία ενός λίτρου λαδιού. Αν θελήσει να βγει για φαγητό με την οικογένειά του, ένας ολόκληρος τενεκές μπορεί να μην αρκεί.

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η σύγκριση της τιμής παραγωγού με την τελική τιμή στο ράφι. Ενώ στα τέλη της δεκαετίας του '90 η διαφορά υπολογίζεται περίπου στο 30%, σήμερα, σύμφωνα με τις σχετικές εκτιμήσεις, η λιανική τιμή μπορεί να είναι 2,5 έως 3 φορές υψηλότερη από την τιμή παραγωγού (διαφορά 250-300%)!!

Ποιος καρπώνεται τελικά αυτή την τεράστια διαφορά; Σίγουρα όχι εκείνος που μοχθεί στο χωράφι.

Η Λακωνία ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της αντίφασης

Η Λακωνία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ελαιοπαραγωγικές περιοχές της χώρας. Η ελαιοκομία δεν είναι απλώς μια αγροτική δραστηριότητα, αλλά βασικός πυλώνας της τοπικής οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής. Από τη Σπάρτη και τον κάμπο της, μέχρι τους Μολάους, τη Μονεμβασιά, τη Νεάπολη και τα χωριά του Ταϋγέτου, χιλιάδες οικογένειες εξαρτώνται άμεσα ή έμμεσα από την πορεία της ελαιοπαραγωγής.

Σύμφωνα με τα οριστικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2024, η παραγωγή ελαιολάδου στην Περιφερειακή Ενότητα Λακωνίας ανήλθε σε περίπου 17.830 τόνους. Πρόκειται για ένα μέγεθος που αποτυπώνει τη βαρύτητα της ελαιοκομίας στην περιοχή.

Κι όμως, η υψηλή παραγωγική δυναμικότητα δεν εξασφαλίζει αντίστοιχο εισόδημα στους ανθρώπους που καλλιεργούν τη γη. Οι πρόσφατες εμπορικές εξελίξεις είναι αποκαλυπτικές: τον Νοέμβριο του 2026 καταγράφηκαν στη Λακωνία τιμές παραγωγού που υποχώρησαν αισθητά, με ενδεικτικές τιμές  γύρω στα 3,15-3,80 ευρώ το κιλό, ανάλογα με την περιοχή, την ποιότητα και τη συναλλαγή.

Το παράδοξο είναι ακόμη μεγαλύτερο αν αναλογιστούμε ότι η Λακωνία διαθέτει αρκετές αναγνωρισμένες γεωγραφικές ταυτότητες ελαιολάδου, δηλαδή ΠΟΠ και ΠΓΕ.

Διαθέτει, δηλαδή, τα ποιοτικά και γεωγραφικά εφόδια για να δημιουργήσει ισχυρή εμπορική ταυτότητα. Εκείνο που εξακολουθεί να λείπει είναι η ολοκληρωμένη στρατηγική αξιοποίησής τους, ώστε η υπεραξία να φτάνει στον παραγωγό και όχι να εξαντλείται στην εμπορική διαδρομή του προϊόντος.

Οι επιδοτήσεις, ο ΟΠΕΚΕΠΕ και η χαμένη εμπιστοσύνη

Η οικονομική ασφυξία επιτείνεται από τις καθυστερήσεις και τις στρεβλώσεις στις αγροτικές ενισχύσεις. Την ώρα που οι πραγματικοί παραγωγοί αγωνίζονται να επιβιώσουν, η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ αποκάλυψε ένα σύστημα στο οποίο δημόσιοι και ευρωπαϊκοί πόροι φέρονται να κατευθύνονταν σε δικαιούχους ανύπαρκτων ή μη επιλέξιμων εκτάσεων και βοσκοτόπων, με την εμπλοκή προσώπων από τον διοικητικό μηχανισμό.

Χρειάστηκε η παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για να αναδειχθεί η έκταση των προβλημάτων και να κινηθούν διαδικασίες ελέγχου.

Το εύλογο ερώτημα παραμένει: πού βρίσκονται τα χρήματα που στερήθηκαν οι πραγματικοί δικαιούχοι όλα αυτά τα χρόνια;

Έγιναν πολυτελή αυτοκίνητα και, ενδεχομένως, ψηφαλάκια.

Και όμως, ακόμη και μετά τις αποκαλύψεις και την ανάληψη της διαχείρισης από την ΑΑΔΕ, η ταλαιπωρία συνεχίζεται. Οι διαδικασίες του ΟΣΔΕ καθυστερούν, ενώ οι παραγωγοί χρειάζονται άμεσα ρευστότητα για τη συγκομιδή και τις υπόλοιπες καλλιεργητικές δαπάνες. Παράλληλα, οι Οργανώσεις Ελαιουργικών Φορέων (ΟΕΦ) αντιμετωπίζουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα εξαιτίας των καθυστερήσεων στις πληρωμές των επενδυτικών προγραμμάτων τους.

Η κυβέρνηση υπόσχεται λύσεις εδώ και μήνες, ενώ οι τοπικοί βουλευτές επιδίδονται σε έναν διαγωνισμό ανακοινώσεων, οι οποίες μέχρι στιγμής δεν έχουν μεταφραστεί σε ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Βεβαίως, τίθεται και ένα ευρύτερο ερώτημα για την αποτελεσματικότητα των επενδυτικών προγραμμάτων των ΟΕΦ. Δημιουργήθηκαν σύγχρονες εγκαταστάσεις, αγοράστηκαν λογισμικά και δαπανήθηκαν σημαντικά ποσά σε συμβουλευτικές υπηρεσίες. Πόσο, όμως, βελτιώθηκε στην πράξη η θέση του απλού παραγωγού;

Αν οι επενδύσεις δεν συνοδεύονται από συγκεκριμένο σχέδιο τυποποίησης, εμπορικής αξιοποίησης και πρόσβασης σε νέες αγορές, ώστε η προστιθέμενη αξία να επιστρέφει σε εκείνον που παράγει, κινδυνεύουν να καταλήξουν σε ακριβές υποδομές χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα.

Οι νόμοι της αγοράς ισχύουν μόνο για τους αγρότες;

Όταν οι παραγωγοί διαμαρτύρονται για τις χαμηλές τιμές, η συνήθης απάντηση πολιτικών παραγόντων και σχολιαστών είναι ότι πρόκειται για τους αναπόδραστους νόμους της αγοράς: προσφορά και ζήτηση. Οι υψηλές τιμές προηγούμενων ετών, υποστηρίζουν, οδήγησαν αναπόφευκτα στη σημερινή αποκλιμάκωση.

Αλλά οι νόμοι της αγοράς ισχύουν πάντα και για όλους;

Τα τελευταία χρόνια, οι απευθείας αναθέσεις στη δημόσια διοίκηση έχουν λάβει τεράστιες διαστάσεις. Πρόκειται για μια πρακτική που, όταν χρησιμοποιείται καταχρηστικά, βρίσκεται σε ευθεία αντίθεση με τις αρχές του ελεύθερου ανταγωνισμού, της διαφάνειας και της βέλτιστης σχέσης ποιότητας και τιμής.

Όταν παρακάμπτεται ο ανταγωνισμός, περιορίζονται οι ευκαιρίες για καλύτερες προσφορές. Όταν συγκεκριμένοι οικονομικοί φορείς επιλέγονται επανειλημμένα, δημιουργούνται συνθήκες στρέβλωσης της αγοράς. Και όταν απουσιάζει ο ουσιαστικός έλεγχος, αυξάνεται ο κίνδυνος υπερτιμολογήσεων και σπατάλης δημόσιου χρήματος.

Έτσι, οι περίφημοι νόμοι της αγοράς εμφανίζονται αμείλικτοι για τον ελαιοπαραγωγό, αλλά πολύ πιο ελαστικοί όταν πρόκειται για τη διαχείριση του δημόσιου χρήματος.

Η ελεύθερη αγορά, άλλωστε, δεν σημαίνει απουσία κανόνων και κοινωνικών δικλίδων ασφαλείας. Ακόμη και στις πιο φιλελεύθερες οικονομίες υπάρχουν μηχανισμοί προστασίας της παραγωγής, ιδιαίτερα όταν διακυβεύονται η επισιτιστική ασφάλεια, η κοινωνική συνοχή και η επιβίωση ολόκληρων περιοχών της υπαίθρου.

Ισπανία και Τουρκία: δύο διαφορετικά παραδείγματα στρατηγικής

Η Ισπανία, η μεγαλύτερη ελαιοπαραγωγός χώρα στον κόσμο, έχει αξιοποιήσει ευρωπαϊκά εργαλεία για την προσωρινή απόσυρση και ιδιωτική αποθεματοποίηση ελαιολάδου σε περιόδους υπερπροσφοράς, με στόχο να περιορίζεται η κατάρρευση των τιμών.

Παράλληλα, έχει αναπτύξει ισχυρό συνεταιριστικό μοντέλο και ολοκληρωμένη στρατηγική προώθησης του προϊόντος, με έμφαση στην ανταγωνιστικότητα, την εξαγωγική δραστηριότητα και τη μείωση του κόστους παραγωγής.

Η Κοινή Αγροτική Πολιτική παρέχει εργαλεία διαχείρισης κρίσεων και στήριξης των παραγωγών. Το ερώτημα είναι κατά πόσο η Ελλάδα τα αξιοποιεί με σχέδιο και αποτελεσματικότητα.

Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η περίπτωση της Τουρκίας, η οποία εξελίσσεται σε ισχυρό ανταγωνιστή στην παγκόσμια αγορά ελαιολάδου.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ένωση Εξαγωγέων Ελιάς και Ελαιολάδου Αιγαίου, με έδρα τη Σμύρνη, η οποία ιδρύθηκε το 1940 και λειτουργεί ως οργανωμένος σύνδεσμος του εξαγωγικού κλάδου με το τουρκικό κράτος.

Στηρίζει τη διεθνή προβολή του τουρκικού ελαιολάδου, την πρόσβαση σε νέες αγορές και την εξωστρέφεια εκατοντάδων επιχειρήσεων. Παράλληλα, συνεργάζεται με το Υπουργείο Εμπορίου για την προώθηση των τουρκικών εξαγωγών και τη διεκδίκηση ευνοϊκότερων εμπορικών όρων, τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και στις ΗΠΑ.

Η Τουρκία αναπτύσσει επίσης πολιτικές ενίσχυσης της ελαιοκαλλιέργειας, επιθετικής εμπορικής προβολής και σύνδεσης της παραγωγής με τον τουρισμό.

Φυσικά δεν λείπει και η γεωπολιτική διάσταση αφού η γείτονας χώρα εντάσσει  το Αιγαίο σε μια ακόμη οργανωμένη οικονομική στρατηγική για τον πρωτογενή της τομέα αυτή τη φορά.

Τι λείπει από την ελληνική ελαιοκομία;

Η Ελλάδα παράγει εξαιρετικής ποιότητας ελαιόλαδο και διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Παρ' όλα αυτά, εξακολουθεί να χάνει μεγάλο μέρος της προστιθέμενης αξίας, καθώς σημαντικές ποσότητες εξάγονται χύμα, κυρίως μέσω τρίτων χωρών και ιδιαίτερα της Ιταλίας.

Η εικόνα χαρακτηρίζεται από τρεις βασικές αδυναμίες:

  • Χαμηλή τυποποίηση: Δεν αξιοποιούμε επαρκώς τη διεθνή αξία της ποιότητας του ελληνικού ελαιολάδου.
  • Έλλειψη ενιαίας στρατηγικής προβολής: Απουσιάζει ένας ισχυρός και συντονισμένος μηχανισμός προώθησης του ελληνικού ελαιολάδου στις διεθνείς αγορές.
  • Υψηλό κόστος παραγωγής: Οι παραγωγοί επιβαρύνονται με δαπάνες που περιορίζουν δραματικά την ανταγωνιστικότητά τους.

Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να κάνει η Πολιτεία;

1. Ουσιαστική μείωση του κόστους παραγωγής

Απαιτούνται αυστηροί έλεγχοι από την Επιτροπή Ανταγωνισμού στην αγορά αγροτικών εφοδίων, ώστε οι διεθνείς μειώσεις τιμών να περνούν και στον παραγωγό. Παράλληλα, χρειάζονται χαμηλότερος ΦΠΑ στα αγροτικά εφόδια, ουσιαστική φορολογική ελάφρυνση και πραγματικά αφορολόγητο αγροτικό πετρέλαιο.

Εξίσου σημαντική είναι η απλοποίηση της νόμιμης μετάκλησης εργατών γης, ώστε να αντιμετωπιστεί η έλλειψη εργατικών χεριών και να περιοριστεί η αβεβαιότητα κατά τη συγκομιδή.

2. Εθνικό brand για το ελληνικό ελαιόλαδο

Χρειάζεται μια οργανωμένη εθνική στρατηγική που θα αναδεικνύει την ποιότητα, την προέλευση και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ελληνικού ελαιολάδου.

Στόχος πρέπει να είναι η αύξηση της τυποποίησης και των εξαγωγών επώνυμων προϊόντων, η ενίσχυση των ελληνικών επιχειρήσεων και η δημιουργία ισχυρής διεθνούς ταυτότητας.

Όχι απαγορεύσεις που θα τιμωρούν τον παραγωγό, αλλά κίνητρα, πιστοποιήσεις, έλεγχοι προέλευσης και προστιθέμενη αξία που θα επιστρέφει στην ελληνική παραγωγή.

3. Σύνδεση της ελαιοκομίας με τον τουρισμό

Με εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο, η Ελλάδα διαθέτει τεράστιες δυνατότητες ανάπτυξης του ελαιοτουρισμού. Επισκέψεις σε ελαιώνες και ελαιοτριβεία, γευσιγνωσίες, τοπικές γαστρονομικές διαδρομές και βιωματικές εμπειρίες μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετο εισόδημα για τις αγροτικές περιοχές.

Η Λακωνία, με τον συνδυασμό ελαιώνων, ιστορικών οικισμών, Μονεμβασιάς, Μυστρά και Ταϋγέτου, Ακρωτηρίου Μαλέα, έχει ιδιαίτερα σημαντικές δυνατότητες. Ας μην ξεχνάμε ότι η πρώτη σοδειά εξαιρετικά ποιοτικού ελαιολάδου στη χώρα μας γίνεται στην περιοχή των Βατίκων. Το ελαιόλαδο θα μπορούσε να αποτελέσει αναπόσπαστο μέρος μιας ολοκληρωμένης τουριστικής εμπειρίας, από το χωράφι μέχρι το τραπέζι.

Απαιτείται, όμως, κεντρικός σχεδιασμός και σύνδεση του αγροτικού προϊόντος με το τουριστικό brand της χώρας.

4. Κλιματική θωράκιση των ελαιοπαραγωγικών περιοχών

Η παρατεταμένη ανομβρία και η κλιματική αλλαγή απειλούν τη σταθερότητα της παραγωγής. Χρειάζονται μικρά φράγματα, λιμνοδεξαμενές και έργα συγκράτησης νερού, καθώς και σύγχρονα συστήματα άρδευσης.

Ιδιαίτερα στη Λακωνία, όπου σημαντικό μέρος των παραδοσιακών ελαιώνων εξαρτάται από τις βροχοπτώσεις, η διαχείριση των υδάτινων πόρων πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα.

Παράλληλα, πρέπει να ενισχυθούν οι μικροί παραγωγοί για την εγκατάσταση συστημάτων γεωργίας ακριβείας, αισθητήρων υγρασίας και στάγδην άρδευσης, με υψηλά ποσοστά επιδότησης.

5. Διαφάνεια και εξυγίανση της αγοράς

Απαιτούνται ουσιαστικοί έλεγχοι για φαινόμενα αισχροκέρδειας, αθέμιτες εμπορικές πρακτικές και παράνομες ελληνοποιήσεις. Δεν είναι δυνατόν οι μεσάζοντες και οι ισχυροί κρίκοι της εφοδιαστικής αλυσίδας να διατηρούν μεγάλα περιθώρια κέρδους, ενώ ο παραγωγός αδυνατεί να καλύψει το κόστος του.

Η ύπαιθρος δεν μπορεί να περιμένει άλλο

Το πρόβλημα της ελληνικής ελαιοκομίας δεν είναι απλώς συγκυριακό. Είναι βαθιά διαρθρωτικό και συνδέεται με την απουσία μακροπρόθεσμης στρατηγικής, την αναποτελεσματικότητα των θεσμών και την αντιμετώπιση του αγροτικού κόσμου ως μιας ακόμη δεξαμενής ψήφων.

Για χρόνια, οι κυβερνητικές ηγεσίες αντιμετώπιζαν τους αγρότες με όρους ψηφοθηρίας, έχοντας συχνά ως συνομιλητές τους διάφορους αγροτοπατέρες, που δεν εκπροσωπούσαν πάντοτε τα πραγματικά συμφέροντα της παραγωγικής βάσης.

Οι παθογένειες παραμένουν, ενώ οι λύσεις εξακολουθούν να είναι αποσπασματικές και συχνά περισσότερο επικοινωνιακές παρά ουσιαστικές.

Το μέλλον της ελληνικής ελαιοκομίας διαγράφεται δυσοίωνο, αν συνεχιστεί αυτή η πορεία. Έχουν επενδυθεί τεράστια κεφάλαια σε αγροτικές εκμεταλλεύσεις, οικογένειες έχουν συνδέσει τη ζωή τους με τη γη και ολόκληρες τοπικές οικονομίες εξαρτώνται από την παραγωγή ελαιολάδου. Δεν μπορεί όλος αυτός ο πλούτος να αφεθεί στην τύχη του.

Οι παραγωγοί δεν ζητούν προνόμια ούτε κρατική ελεημοσύνη. Ζητούν δίκαιους όρους ανταγωνισμού, αξιοπρεπές εισόδημα και μια Πολιτεία που θα τους αντιμετωπίζει ως παραγωγικούς πυλώνες της οικονομίας και όχι ως ψηφοφόρους που θυμάται κάθε τέσσερα χρόνια.

Γιατί ο «υγρός χρυσός» δεν μπορεί να συνεχίσει να παράγεται με όρους φτώχειας.

Και αν η πολιτική ηγεσία εξακολουθήσει να κωφεύει, αργά ή γρήγορα η αγανάκτηση των αγροτών θα πάρει διαστάσεις που δύσκολα θα μπορούν να αγνοηθούν.

 

Μαργαρίτα Σπυριδάκου 

Περιφερειακή Σύμβουλος ΠΕ Λακωνίας

Last modified on Δευτέρα, 16 Νοεμβρίου 2026 02:06
Spartan Lift Systems
Καιρός στη ΣπάρτηΠρόγνωση επόμενων ημερών
© 2023 LaconiaTV. All Rights Reserved. Designed By hit-media.gr